Igor Strawiński

biografia

Igor Fiodorowicz Strawiński (Игорь Фёдорович Стравинский) urodził się w 1882 roku w Oranienbaum pod Petersburgiem. Jego ojciec był wykształconym śpiewakiem Opery Cesarskiej w Petersburgu (bas baryton), można więc śmiało przypuszczać, że talent muzyczny odziedziczył właśnie po nim. Z jego to nakazu młody Igor studiował prawo (otrzymał dyplom na wydziale prawa Uniwersytetu Petersburskiego).
Igor StrawińskiJuż jako dziewięciolatek zaczął naukę gry na fortepianie. Pobierał lekcje harmonii u Mikołaja Rimskiego - Korsakowa, a następnie w wieku lat osiemnastu samodzielnie zaczął studiować kontrapunkt. Rimski Korsakow był jedynym nauczycielem Strawińskiego, który po jego śmierci w 1908 roku nie pobierał już żadnych nauk. Początkowe utwory, jak np. Symfonia Es-dur noszą ślady wpływu mistrza, ale nie są one bynajmniej dominujące. Strawiński dążył do tego, by od swego nauczyciela przejąć tylko jego imponujące rzemiosło, natomiast nie jego ducha.
Igor Strawiński próbował sił w kompozycji już w latach szkolnych. W 1907 skomponował "Symfonię Es-dur", w 1908 fantazję "Sztuczne ognie" ("Feu d'artifice") oraz Pieśń żałobną ku pamięci mistrza Mikołaja Rimskiego Korsakowa.

"(...) o ile w technice instrumentalnej rozpoznajemy naukę Rimskiego - Korsakowa, a inne aspekty zewnętrzne wiodą do Głazunowa, materia muzyczna, którą Strawiński wlał w formalne ramy swej "Symfonii", zdradza nieoczekiwane wpływy. Kto po raz pierwszy słyszy to pierwsze dzieło Strawińskiego, zdziwi się rozpoznając w jego początkowym temacie ślad Ryszarda Straussa."1

Igor Strawiński oraz Sergiej Diagilew W 1907 poznaje Sergieja Diagilewa, z którym nawiązuje współpracę przy tworzeniu Baletów Rosyjskich. W tym okresie powstają najbardziej znane utwory Strawińskiego: balet Ognisty Ptak (L'Oiseau de feu, 1910), Pietruszka (Pétrouchka, 1911) oraz Święto Wiosny" (La Sacre du Printemps, 1913). Wkrótce potem emigruje - w 1910 przenosi się do Szwajcarii, gdzie zastaje go I Wojna Światowa. W 1915 osiedla się we Francji.
Twórczość Strawińskiego zaskakiwała jego współczesnych swoistymi antynomiami. Z jednej strony mocno opierał się na tradycji, czerpał obficie z minionych wieków, ale jednocześnie jego twórczość nie jest zlepkiem wcześniej stworzonych środków. Strawiński, choć nie ma własnej stylistyki, ani własnych środków kompozycyjnych, ma niesamowity dar kontaktowania się z przeszłością - tradycją i współczesnością - nowoczesnością.

"Analiza dotychczasowej twórczości Strawińskiego na tle ogólnego rozwoju współczesnych technik kompozytorskich daje wprost zaskakujące rezultaty. Okazuje się bowiem, że autor "Symfonii Psalmów" nie stworzył żadnych nowych środków. W jego twórczości prawie nie ma kontaminacji gotowych środków, którą znajdziemy nawet u tak indywidualnych twórców jak Berg. Strawiński ma dar wysoce indywidualnego traktowania impulsów i kwestia wpływów w jego muzyce niemal nie istnieje. Dowodem tego jest fakt - znów jeden z najbardziej paradoksalnych - że impulsy bardzo odległej tradycji mogą w rezultacie twórczym okazać się o wiele nowocześniejsze niż impulsy tradycji niedawnej i współczesności!"2

I. Strawiński po Święcie wiosny przez prawie dziesięć lat nie napisał nic na normalną orkiestrę, skomponował natomiast szereg utworów na małe zespoły kameralne. W 1914 powstały Trzy utwory na kwartet smyczkowy. Trzeba zwrócić uwagę, że nazwał je nie po prostu "kwartetem smyczkowym", lecz utowrami "na kwartet smyczkowy", co oznacza, że słowo "kwartet" nie oznacza już formy utworu (odnoszący się do sonaty), a jedynie określa skład zespołu instrumentalnego. Dość ciekawe mogą być też wskazówki, jakie kompozytor daje artystom wykonującym utwory.

"Tak więc przy pierwszych skrzypcach pierwszego utworu znajduje się wskazówka, by pocierać struny stale całą długością smyczka. Drugie skrzypce mają wydobywać dźwięki au talon, 'skrajnie suche', prawie jak trąbka. Altówka trzyma przez cały utwór nutę d, dobywając ją bądź smyczkiem sul ponticello, bądź pizzicato. Wiolonczela wreszcie używana jest jako instrument perkusyjny."3

Również w tym okresie Strawiński zajął się stylizacją tańców amerykańskich i przeniesieniem ich na grunt muzyki poważnej. Nie był pierwszym, który się o to pokusił, lecz sposób w jaki podchodzi do jazzu jest całkowicie innowacyjny. To, co zwróciło jego uwagę to formuły rytmiczne charakteryzujące ten gatunek i technika instrumentalna jazzbandu. Szczególnie widoczne jest to w utworze Ragtime - kompozytor skupia się na specyficznym sposobie traktowania instrumentów takich jak flet, klarnet, puzon, skrzypce, altówka, kontrabas. Do tych instrumentów Strawiński dodaje jeszcze cymbały. Widać szczególną troskę o barwę utworu - to dziedzina w której osiągnął mistrzowstwo.

Utwory o których tu wspominałam (a także wiele innych - odsyłam do listy wszystkich utworów) należą do okresu zwanego zazwyczaj rosyjskim. W większości dzieł inspiracją jest rosyjski folklor. Czasem motywy ludowe bierze wprost - jako tematy utworów, ale najczęściej tworzy motywy własne, kształtując je według modalnych i rytmicznych schematów ludowych.
Oczywiście tematy rosyjskie nie są jedynymi z jakich artysta korzysta w tym czasie, świadczą o tym takie dzieła jak: Ognisty Ptak, Trzy liryki japońskie czy Słowik, a także utwory jazzowe: Ragtime na 11 instrumentów i Piano-Rag Music. Motywy ludowe schodzą w nich na dalszy plan, lub w ogóle ich nie ma.


1 Roman Vlad, Strawiński, PWM 1974, s.20.
2 Bogusław Schafer, Leksykon kompozytorów XX wieku tom 2, PWM 1965, s.222-223.
3 Roman Vlad, Strawiński, PWM 1974, s.73.